15 Kasım 2018 00:01
-A +A
Hidayet GÜLTEKİN

Hidayet GÜLTEKİN

OSMANLI’DA SARAY DIŞI RESMİ EĞİTİM KURUMLARI

Saray içi resmi eğitim kurumu olarak değerlendirilen bu eğitim kurumları dışında da Osmanlılar döneminde, mescit, cami, tekke ve zaviye gibi birer vakıf müessesesi olarak faaliyetlerini sürdürmüş olan sıbyan mektepleri ve medreselerde de yazı dersleri mevcuttu.

Sıbyan Mektepleri

"Taş Mektep" veya "Mahalle Mektebi" olarak da isimlendirilen bu mektepler halk tabakasına mensup kişilerin, beş altı yaşlarındaki çocuklarının okutulduğu ve ilk tahsilin verildiği mekteplerdir.

Kur'an-ı Kerim'in ve dinin temel ilke ve kurallarının öğretildiği bu mekteplerde çocuklara yazı dersleri de verilmekteydi. Fatih Sultan Mehmet sonrası yazı derslerinin ilave edildiği  ve böylece talebelerin ilk olarak bu mekteplerde hat sanatıyla karşılaştıkları anlaşılmaktadır. Ancak bu mekteplerde verilen hat eğitiminin hat sanatkârı yetiştirmekten ziyade, çocukların yazıyı tanımasını ve az da olsa ölçülü bir şekilde yazmasını sağlamaya yönelik olduğu açıktır.

Bu mekteplerde Kur'an derslerini ve hat derslerini öğreten hoca aynı şahıs olabileceği gibi bazı mekteplerde hat eğitimi için ayrı bir hoca belirli günlerde mektebe gelerek çocuklara çalışmaları için örnek bir satır verirdi. Birer vakıf müessesi olan bu mekteplerin kadrolarında bir hat muallimi istihdam edilmiyorsa bazı hayırseverlerin bu vasfı taşıyan hocaları ücretlerini ödeyerek görevlendirdikleri de görülmüştür.
Yukarıda değindiğimiz üzere bu mekteplerde çocukların yazıyı tanıması ve az da olsa ölçülü yazmalarını sağlamak hedefleniyordu. Fakat yazıyla tanışan mektep talebesinden bazen kabiliyeti keşfedilip hat sanatına yönlendirilen öğrenciler de çıkmıştır. Bunlar arasında XIX. yüzyılın büyük hattatlarından Sami Efendi'nin (ö.1330/1912) adı zikredilebilir.

Ayrıca bunlar arasında Hattat Halim [ÖZYAZICI] da anılabilir. Halim Efendi, 20 Şaban 1315 (14 Ocak 1898) yılında İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Babası Kırım'dan göçedip İstanbul'a yerleşen Nalıncı Hacı Cemal Efendi'dir. Halim [ÖZYAZICI], İsakapı (Esekapı) İbtidai Mektebi'nde bir süre okuduktan sonra Haseki'deki Gülşen-i Maarif Rüşdi Mektebi'ne devam ederek buradan mezun olmuştur.
Henüz Rüşdi mektebinde iken yazıya ilgi duymaya başlamıştır. Mektepte hocası Hattat Hamit [AYTAÇ]( 1891-1982)- o zaman ki ismiyle Musa Azmi Bey- ondaki kabiliyeti görerek onunla ilgilenmiş ve mektep programı dışında Cuma günleri ona özel dersler vermiştir.
Gülşen-i Maarif'te Hamit [AYTAÇ]'tan Rika' dersleri aldığı söylenmektedir . Nihayet 2000 yılı sonlarında ortaya çıkan Halim Bey'in terekesindeki bir belgeden, Hamit [AYTAÇ]'in Halim [ÖZYAZICI]'ya Rika' yanında Sülüs, Nesih ve Celi Divanî dersi verdiği anlaşılmıştır.

Facebook'ta paylaş butonu
Print
Yorum Yap
Yorumunuz
1000

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

Facebook Yorumları
Dikkat Çekenler
Yazarlar
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Konseyden deprem uyarısı

Konseyden deprem uyarısı

18:00 13 Aralık 2018
Kahreden intihar

Kahreden intihar

10:35 13 Aralık 2018
Alıntı Yazarlar
Anket

Sayfalar
Duyurular
Linkler
Arşiv
Günlük Gazeteler
Oku
Ziyaretçi Defteri
Hava Durumu
Hava Durumu
Yükleniyor...