2 Kasım 2018 00:01
-A +A
Hidayet GÜLTEKİN

Hidayet GÜLTEKİN

ARAP YAZISININ KÖKENİ MESELESİ

Tarih boyunca insanlar duygu ve düşüncelerini, yaşamış oldukları hadiseleri öyle ya da böyle resmetme yoluna gitmişlerdir. Yazı da böyle bir ihtiyacın sonucu olarak varlık göstermiştir. Arap yazısı tarihî bakımından en son ortaya çıkan yazılardan biri olmasına rağmen Latin Alfabesi'nden sonra en çok kullanılan yazı olmuştur . Bunda hiç kuşkusuz İslam'ın payı oldukça büyüktür.
Gerek İslam kaynaklarındaki rivayetler, gerekse son dönemlerde yapılan bilimsel çalışmalar, Arap yazısının Hicaz'ın dışında ortaya çıktığını ve sonradan Hicaz'a intikal ettiğini göstermektedir. Bugün İslamiyet'ten önceki ve İslam'ın ilk asrına ait kitabelerin incelenmesi, Arap yazısının Bitişik Nabat yazısından kaynaklandığını, hatta onun gelişmiş bir devamı olduğunu ortaya koymaktadır. Böylece Arap yazısı Nabatî  ve Aramî halklarıyla Fenike Alfabesi'ne bağlanmaktadır.

Arap yazısının doğuşu ve Mekke'ye intikali konusunda İslam kaynaklarında farklı bilgiler verilmektedir. İslam müellifleri, Arap yazsısının Enbar'dan Hire'ye oradan da Hicaz'a geçtiğine dair rivayetler naklederler . Bu rivayetlerde adı geçen şahsiyetler ve anılan yerlerle Hicaz ahalisinin çeşitli alaka ve münasebetlerinin araştırılması bizi, yazının Nabat Ülkesi'nin bir bölgesi olan Havran'dan Enbar ve Hire'ye ve buradan da Dumetü'l- Cendel üzerinden Hicaz'a geçtiği sonucuna götürmektedir. Bununla birlikte Hicazlıların Nabat ülkesi üzerinden Suriye ile olan devamlı ticari münasebetleri göz önüne alınırsa Kuzey Arap yazısının yukarıda zikredilenden daha ayrı ve kısa bir yolla Havran, Petra, el- Ulâ üzerinden Hicaz'a geçmiş olması gerekir .

Günümüzde bilinen ve en eski Arap diliyle yazılmış olan kitabe m.328 yılına ait olan İmruu'l- Kays b. Amr'ın mezar kitabesidir. Nabatî-Aramî yazıyla yazılmış olan bu kitabe Nabat kültürünün Araplar üzerindeki izlerini taşımaktadır. Arap yazısıyla yazılmış olan en eski iki kitabe ise VI. yüzyıla aittir. Bunlardan ilki, Yunan, Süryani ve Arap dillerinde M.
512'de yazılmış olup, Halep'in güney doğusunda bulunan Zebed Kitabesi'dir. Bir kilise üzerindeki taşa kazılan kitabede kilisenin yapımında yardımı geçen kişilerin isimleri yer almaktadır. İkinci kitabe ise M.568 tarihinde yazılmış olup Şam'ın güney doğusundaki Harran'da eski bir kilisenin kapı sövesi üzerinde bulunmaktadır.  Böylece, denilebilir ki Bitişik Nabatî yazıdan Arap yazısına geçiş ve sadeleşme IV. ve V. yüzyıllarda meydana gelmiş olmalıdır. Ayrıca Halep civarındaki Zebed Kitabeleri VI. yüzyıl başında Nabat yazısının Araplarca artık tamamen benimsendiğini göstermektedir.

Arap yazısının başlangıç şekillerini ihtiva eden bu kitabelerin yazıları incelendiğinde, harflerin hem köşeli hem de yuvarlak karakterlere sahip olduğu ve Arap yazısı istikametinde geliştiği görülebilir. Bu kitabeler haricinde ilk İslamî devre ait olup ancak 1870'den sonra meydana çıkarılan papirüs üzerine yazılan vesikalar, Arap yazısının, eski zamanlarda dahi alelade yuvarlak karakterler içerdiğini göstermektedir. Böylece, Nabatî yazının iki koldan yazılıp kullanılmış olduğu söylenebilir.

HATTIN TANIMI
Sözlükte "yazmak, çizmek, kazmak, alamet koymak" anlamlarındaki Arapça hatt mastarından türeyen hat kelimesi, terim itibariyle "Arap yazısını estetik ölçülere bağlı kalarak güzel bir şekilde yazma sanatı" anlamında kullanılmıştır.
Arap yazısı, İslam dininin benimsenmesiyle birlikte estetik ve derunî bir boyut kazanarak kısa zamanda İslam ümmetinin bir değeri olarak "İslam Yazısı" adını almıştır.
Daima güzele ulaşma gayretinin sonucu olarak hat sanatı, kamış kalemi ve is mürekkebinin iş birliği ile insan elinin meydana getirdiği çizgisel bir saltanat haline dönüşmüştür. İslam yazısındaki bu sanatsal estetiğin kaynağını ortaya koyma açısından Hz. Ali'nin şu sözü aktarılmaya değerdir. "Yazı üstadın öğretişinde (meşk) gizlidir, çok yazmakla kıvam bulur; İslam dini üzere olmakla devam eder."
 

Facebook'ta paylaş butonu
Print
Yorum Yap
Yorumunuz
1000

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

Facebook Yorumları
Dikkat Çekenler
Yazarlar
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Alıntı Yazarlar
Anket

Sayfalar
Duyurular
Linkler
Arşiv
Günlük Gazeteler
Oku
Ziyaretçi Defteri
Hava Durumu
Hava Durumu
Yükleniyor...