3 Kasım 2018 00:01
-A +A
Hidayet GÜLTEKİN

Hidayet GÜLTEKİN

ARAP YAZISININ KÖKENİ MESELESİ

Arap harflerinin şekillendirilmesiyle ortaya konulan hat sanatının doğuşunda ve gelişip yayılmasında şüphesiz İslam'ın etkisi büyüktür. Gerek Kur'an ayetlerinin gerekse hadislerin yazıya teşvikinin yanı sıra Kur'an'ın ve hadislerin yazıyla tespiti, çoğaltılması ve yayılması insanları yazıya yöneltmiş ve İslam yazı sanatına duyulan saygı ve rağbeti arttırmıştır.

Ayrıca, İslam dininin putperestlikle karışmaktan ve inananları puta tapmaktan uzaklaştırmak için koyduğu suret yasağının da İslam sanatı bünyesinde bir tür resim sanatı görevini üstlenen hat sanatının gelişmesinde etkisi büyük olmuştur.  Bunların yanı sıra çizgisel kıvraklığa sahip olan Arap harflerinin bünyelerinde barındırdıkları estetik özellikler de yazının sanatsallaşmasında kolaylık sağlamıştır.
Öyle ki, Arap harflerinin kelimenin başında, ortasında ve sonunda ayrı ayrı yazılabilmesi estetik açıdan yazı sanatına zengin kompozisyon imkânları sunmuştur. Bütün bunlara ilaveten devlet adamlarının da hat sanatıyla bizzat ilgilenmiş olmaları, sanatı ve sanatçıyı övmeleri, himaye etmeleri de hat sanatının gelişip yayılması sebepleri arasında sayılabilir.

OSMANLI DEVRİ'NE KADAR YAZI VE HAT SANATI 120. HZ. MUHAMMED (S.A.V) DEVRİ
İslamiyet'ten önce gerek Kuzey Arabistan'da gerek Güney Arabistan'da yaşayan Arap kavimlerinin kendilerine has yazıları olduğu bilinmektedir. Her iki yazının da kaynağının Fenike Alfabesi olması nedeniyle aralarında benzerlikler vardır. Fakat uzun süre Güney Arapları tarafından kullanılan Müsned adı verilen Himyeri yazısı  muhtemelen gelişme imkânı bulamamış ve Güney Arabistan Medeniyeti'nin yıkılışından sonra ortadan kalkmıştır. Kuzeyde kullanılan yazı ise zamanla bazı değişikliklere uğrayarak İslam yazısı haline gelmiş ve günümüze kadar ulaşmıştır.
Nabat yazısının Arap yazısına dönüşü ve Hicaz Bölgesi'ne intikal tarihine bakılınca yazının, muhtemelen Hz. Peygamber'in çocukluk veya gençlik yıllarına rastlayan tarihte Mekke'ye geldiği söylenilebilir. İslam'ın doğduğu sırada Mekke'de okuma yazma bilenlerin sayısı konusunda İslam kaynaklarından Belâzûri'nin Fütûhu'l-Büldan adlı eserinde on yedi kişinin varlığından bahsedilmekte ve isimleri verilmektedir .
Fakat bu rivayetin doğruluğu konusuna şüpheyle yaklaşanlara göre okuma yazma bilenlerin sayısı daha fazla olmalıdır. Zira peygamberin inen ayetleri yazdırmak için asgari beş-on vahiy kâtibi istihdam etmesi ve bir ticaret merkezi olan Mekke'de üzerine yazı yazmak için çeşitli malzemelerin kullanılmış olması okuma yazma bilenlerin sayısının daha fazla olmasına delil olarak gösterilmektedir .

İslamiyet'le birlikte Arap yazısı büyük bir gelişim ve yayılım alanı kazanmıştır. İslam'ın insanlığa ilk emrinin oku olması  ve kalemle mürekkebin öğretim vasıtası olarak övülmesi , Kur'an ayetlerinin vahiy kâtipleri tarafından yazıyla tespit edilmesi hatta Resulullah'ın (s.a.v) sözlerinin daha kendisi hayatta iken yazılmaya başlanması yazının büyük bir önem kazanarak gelişmesini ve yayılmasını sağlamıştır. Nitekim Kur'an'da okumak () fiili türevleriyle birlikte 87 defa geçerken, yazmak ) kelimeleri türevleriyle birlikte 320 defa geçmektedir.
Hızla öğrenilmesi ve öğretilmesine rağmen teşekkül tarihi beşinci asra kadar götürülen Arap yazısının, Hz. Peygamber zamanında henüz gelişim aşamasında bulunduğu, nokta ve harekelerden yoksun olduğu anlaşılmaktadır .

Tabii ki İslam'dan sonra başta Kur'an'ın doğru okunmasını sağlamak için Arap yazısında bazı ek düzenlemelere gidilmiştir. Öyle ki, Hz. Muhammed'in Arap Alfabesi'nin yazılış ve okunuş kusurlarını giderme adına benzer harflerin birbirinden ayrılmalarını sağlamak üzere rakşı tavsiye ettiği söylenmektedir.  Hatta daha bu devirde hattatların yazdıkları yazıların altına imzalarını (ketebe) koyma âdetinin Resulullah'ın kâtiplerinden Übey b. Kaab tarafından başlatıldığını görmekteyiz.

Yazıdaki bu gelişmelere ilave olarak Hz. Peygamber döneminde deri, hurma yaprağı, deve kemikleri, çanak çömlek kırıntıları, tahta levhalar, parşömen, papirüs, lihaf (yumuşak ve beyaz taş) gibi yazı malzemeleri kullanılmaktaydı. Bunlar da o devirde yazının yaygın kullanımına delil gösterilebilir.

Facebook'ta paylaş butonu
Print
Yorum Yap
Yorumunuz
1000

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

Facebook Yorumları
Dikkat Çekenler
Yazarlar
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Alıntı Yazarlar
Anket

Sayfalar
Duyurular
Linkler
Arşiv
Günlük Gazeteler
Oku
Ziyaretçi Defteri
Hava Durumu
Hava Durumu
Yükleniyor...